Kavram ve Terim | Beş Tümel

11.04.2020
388
Kavram ve Terim | Beş Tümel

Porphyrios, “isagoji” adlı kitabında beş tümelden söz eder. Beş Tümel, kavramların işaret ettiği varlıkların öteki varlıklardan ayrıldıkları noktaları belirten özellikleri göstermek amacıyla oluşturulmuştur.

Beş Tümel Nedir?

  1. Cins
  2. Tür
  3. Ayrım
  4. Özgülük
  5. İlinti

Beş tümeli “Porphyrios Ağacı” denilen sınıflamada da görebiliriz.

Porphyrios Ağacı
Porphyrios Ağacı

Cins

Ortak özellikleri, nitelikleri ve bu özellikleri içeren genel kavrama cins adı verilir. Cins genel kavram olduğundan altında türleri vardır. Cins, yakın ve uzak cins olarak ikiye ayrılır. Bir kavramın doğrudan bağlı olduğu veya hemen üstünde yer alan kavram, onun yakın cinsi, diğerleri de uzak cinsidir.

Porphyrius Ağacı’nda “canlı” kavramının yakın cinsi “cismi olan”, uzak cinsi ise “varlık” tır. Aynı zamanda “Varlık” kavramı “cismi olan” ve “canlı” kavramlarına göre cinstir.

Tür

Bir cinsin altında sıralanmış ayrıca cinsin bazı özelliklerini taşıyan genel kavramdır. Porphyrius ağacında varlık cins ise cismi olmayan ve cismi olan varlığın türüdür. Tür, “bu nedir?” sorusuna verilen cevaplarla birbirinden ayrılır. “Bu nedir?” sorusuna verilen cevaptır.

ÖrneğinKuş, inek, kurbağa nedir?” sorusuna verilen “hayvan” cevabı türdür.

Ayrım

Bir türü hem cinsten hem de başka türlerden ayıran özelliklere ayrım adı verilir. Eğer bu özellikler olmasaydı tür diye bir şey olmazdı. Türler arasındaki ayrıma türsel ayrım da adı verilir.

Örnek:Duygusuz”un çiçek açma özelliği, “duygulu”nun öğrenme özelliği, “canlı”da yoktur. Aynı cinsin iki türü olarak duygusuz ile duyguluyu ayıran özellik ise duygulu olup olmamadır. Bu da onlar arasındaki türsel ayrımdır. Ayrım, uzak ayrım ve yakın ayrım olmak üzere ikiye ayrılır. Bir türü, yakın cinsten ayıran özelliğe yakın ayrım, uzak cinsinden ayıran özelliğe ise uzak ayrım adı verilir.

Örneğinakıllı olma” özelliği, insan türünü yakın cinsi olan hayvandan ayırdığı için yakın ayrım, “canlı” özelliği ise özdeş insan türünü uzak cinsi olan “varlık” kavramından ayırması dolayısıyla uzak ayrımdır.

Özgülük

Başka türlerde bulunmayan, sadece bir türe özgü olan özelliklere özgülük adı verilir.

Örneğinakıllı olma” özelliği, sadece insana özgü veya insana has bir özellik olduğundan insan türünün özgülüğüdür.

İlinti

Bir türün varlığı için zorunluluk içermeyen ve birçok türde ortak olarak bulunan özelliklere ilinti adı verilir.

Örneğin uyumak, beslenmek, hareket etmek benzeri özellikler, birçok türün ortak özelliği olduğundan bu türler için ilintidir.

Beş Tümel Soru ve Cevapları

Beş Tümele Göre Tanım Çeşitleri Nelerdir?

1- Tam özsel tanım (Hadd-ı tam)
2- Eksik özsel tanım (Hadd-ı nakıs)
3- Tam ilintisel tanım (Resm-i tam)
4- Eksik ilintisel tanım (Resm-i nakıs)

Beş tümelin amacı nedir?

Beş Tümel, kavramların işaret ettiği varlıkların öteki varlıklardan ayrıldıkları noktaları belirten özellikleri göstermek amacıyla oluşturulmuştur.

Porphyrios Kimdir?

Porphyrios (Porfiryus, Porfirios) Kimdir? Yeni-Platoncu düşünür. Plotinos'un öğrencisi olan ve eserlerine yorumlar yazmış olan Porfiryus'un en önemli eseri, Aristo'nun Organon'una bir giriş olarak tasarlanmış ve içerisinde tümeller konusunu ele aldığı İsagoci'dir. Kaynak: https://www.felsefe.gen.tr/porphyrios-porfiryus-porfirios-kimdir/

Mantık Ders Notları

YAZAR BİLGİSİ
Recep Bayoğlu
Hayatını internete adamış biri olarak, hedefim bilgiyi ulaşılabilir hale getirmektir. Bu amaca istinaden her türlü bilgi paylaşımını KonuAnlatimi.Net üzerinde yapıyorum. Umarım içeriklerim tüm ziyaretçilerim için faydalı olur.
Abone ol
Bildir
guest
4 Yorum
En eski
En yeni En Çok Oylananlar
Satır İçi Geri Bildirimler
Tüm yorumları görüntüle
metin
1 ay önce

faydalı oldu

gürcan
gürcan
1 ay önce

Harika anlatılmış

4
0
Düşünceleriniz önemli, lütfen yorum yapın.x
()
x