İslam Bilim Tarihi

İslam Bilim Tarihini Neden Öğrenmeliyiz?

İnsanların âlemi tasavvur edebilmeleri için bilime ihtiyaçları vardır. Evrendeki olgu ve olayları birtakım yöntem ve tekniklerle açıklamaya çalışan ilim/bilim kavramı Kur’an-ı Kerim’de de sıkça zikredilmektedir. İnsanları düşünmeye ve öğrenmeye yönelten “Yaratan Rabbi’nin adıyla oku! ” (Alak/1), “Oku, çünkü iyilik sahibi olan Rabb’in kalemi (kullanmayı) öğretti .“(Alak/3) ayetleri ilk indirilen ayetlerdir. Kur’an’ı Kerim’de bilgiye çok önem verilmiş, “Kulları içinde Allah’a en çok saygı duyan alimlerdir.“(Fatır/28) denilerek bilgiye ve bilim insanlarına verilen önemi de göstermiştir.

Müslümanlar bu nedenle ilim konusu üzerinde önemle durmuş, çok zengin bir medeniyet inşa etmişlerdir. İslam medeniyeti IX ve XIII. yüzyıllar arasında bilimsel çalışmalarda “Altın Çağ“ını yaşamış, aynı dönemde Hristiyan Avrupa’da ise “Karanlık Çağ” hüküm sürmüştür. İslam bilim çalışmaları gerçeklik, faydacılık ve gayecilik gibi üç temel kavramı esas almıştır. Gerçekçilik, olgu ve olayları anlamlandırmayı; faydacılık, insanlığın yararına olan faaliyetlerde bulunmayı; gayecilik ise insanı Allah’ın varlığına götürmeyi amaçlar. Bu konuda; “Âlimler peygamberlerin varisleridir.” (Tirmizi, İlim 19), “İnsan öldükten sonra şu üç şeyin dışında yaptıkları sona erer: süreklilik arzeden sadaka, kendisinden istifade edilen bilgi ve kendisine dua eden salih evlat” (Müslim, el-Vasiyye,14) gibi hadisler bulunmaktadır.

Geniş bir bilimsel vizyon anlayışına sahip olan İslam Bilimi; farklı kitlelere hitap eden, sürekli gelişim içinde olmayı teşvik eden, yenilikçi, insanlar arasında ayrım yapmayan, bilimi, bilimsel çalışmaları ve geniş bir bilimsel vizyon anlayışına insanlarını sürekli desteklemeyi amaç edinmiştir.

İslam peygamberi Hz. Muhammed’in ilmi mü’minin yitik malıdır, onu nerede bulursa alır; (bkz. Tirmizi, İlim, 19), “İlim Çin’de bile olsa öğreniniz.” buyurması İslam’ın bilime, dil, din, ırk, cinsiyet, hayat tarzı, coğrafya vb. farklılıklar gözetmeden ortak miras anlayışı ile baktığını ve taşıdığı mesajların evrenselliğini göstermektedir.

Bu anlayışla İslam devletinin yöneticileri sınır ve farklılık gözetmeksizin bilimsel faaliyetleri desteklemişlerdir. Örneğin Abbasiler Dönemi’nde açılan medrese, hastane, rasathane gibi bilimsel çalışmalar yapılan yerlere yabancı bilim insanları cazip şartlar sunularak davet edilmiştir. Dil, din, ırk, cinsiyet ve coğrafi farklılıklar gözetilmeden bu kişilerin çalışmaları sağlanmıştır.

Abbasi Halifesi Harun Reşit Dönemi’nde (763-809) Bağdat’ta açılan ilk hastanenin başhekimliğine Hristiyan bir hekim olan İbn Bahtişu getirilmiştir. Yine bu dönemde oftalmolog (göz hastalıkları uzmanı) olan İbn Maseveyh ve onun Yahudi asıllı öğrencisi Huneyn bin İshak da Bağdat’a davet edilmiştir.

Huneyn bin İshak yaptığı çalışmalarla İslam tıp biliminin gelişmesine katkı sağlamış, Galen ve Hipokrat’ın Latince olan eserlerini Arapçaya çevirmiştir. Yine Halife El-Me’mun Dönemi’nde (786-833) yüksek ücretlerle Bizans ve Sicilya’dan çevirmenler getirilmiştir.

Bu dönemde toplum içerisinde saygı duyulan ve maddi durumu iyi olan ailelerin çocukları okuma ve yazma hak ve imkanına sahip olmuşlardır. İslam dininin gelmesinden sonra açılan okullarda herkesin eğitim almasının önü açılmış sınıf ve zümre farkı kalmamıştır.

Hz. Muhammed’in “Anne ve babanın çocuğuna bırakacağı en güzel miras ilimdir.” (Tirmizî, “Birr“, s. 33) hadisinde de belirttiği gibi İslam devletinde eğitime önem verilmiş, isteyen herkesin eğitim almasına imkân tanınmıştır. Ayrıca Mescid-i Nebevi’nin yanına yapılan “Ashab-ı Suffe” okullarında kadınlar için ayrı bölümün açılması kadınların eğitimine verilen önemi göstermektedir.

İslam dini insanlar arasında dil, din, cinsiyet ve renk ayrımı gözetmemiş; bilim çalışmalarında sınıf ve zümreler arasındaki farkı kaldırmıştır. Sadece hürlerin değil kölelerin de eğitim görmelerine imkân tanımıştır. Böylece eğitim ve bilim belirli bir zümreye ait olmaktan çıkarılmıştır.

İslam devletleri, insanın beden ve ruh sağlığının toplum üzerindeki etkisini dikkate almış; tehlikeli boyutlara varabilecek hastalıkların sınırlandırılması, bulaşıcı hastalıklara yakalananların...
13.05.2022
135
Yabancı kaynakların Arapçaya tercümesi ile gelişme gösteren İslam tıbbı, IX-XIII. yüzyıllar arasında yetişen Müslüman bilim insanlarının özgün çalışmaları ve başarıları...
13.05.2022
106
Müslümanlar, İslamiyet’in kabülünden itibaren sosyal, ekonomik, dinî vb. sebeplerle astronomi bilimine önem vermişlerdir. VIII. yüzyılın ortalarından IX. yüzyılın ikinci yarısına...
27.04.2022
53
Endülüs’te birçok bilim dalında olduğu gibi coğrafya ve buna bağlı olarak gelişen haritacılık alanında önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Bu alanın önde...
02.04.2022
127
Müslümanlar, Emeviler Dönemi’nde Kuzey Afrika kıyılarını fethetmiş, bu durum Güneybatı Avrupa’yı Müslümanların fethine açık hâle getirmişti. Emeviler Dönemi’nde, 711’de Tarık...
23.01.2022
621
Medrese sözlükte “okumak, anlamak, bir metni öğrenmek ve ezberlemek için tekrarlamak” anlamlarına gelen ders (dirase) kökünden türetilmiş bir mekân ismidir....
23.01.2022
372
Ömer Hayyam (1048-1132) cebir, aritmetik ve geometri alanlarında eserler yazmış; irrasyonel sayıların da rasyonel sayılar gibi işlemlerde kullanılabileceğini göstermiş bilim...
22.01.2022
1.554
Fizikçi, matematikçi ve astronom olan İbn Heysem (965-1040), optik biliminin (ilm-i menazır) kurucusu olarak kabul edilmiştir. Doğduğu şehir olan Basra’da...
19.01.2022
500
İslam dünyası coğrafyacıları, eski çağlardan ve farklı kültürlerden kalan coğrafya bilgilerinden yararlanmış kendi gezi, gözlem ve izlenimlerini bu bilgilerle sentezleyerek...
19.01.2022
471
İslam dünyasında tıp ve tıp teknolojileri alanındaki çalışmalar X. yüzyılda Yunan tıbbını geride bırakacak seviyeye ulaşılmıştır. Müslüman bilim insanları büyü,...
19.01.2022
331
X. yüzyılda İslam dünyasında matematik alanında çok büyük başarılar elde edilmiştir. Ebû Sehl el-Kûhî (öl. 990), bu yüzyılda matematik alanında...
19.01.2022
287
İslam bilim insanları özellikle X. yüzyılda yaptıkları çalışmalarla astronomi biliminin gelişimine katkı sağlamışlardır. X. yüzyılda İslam dünyasında astronomi alanında tartışılan...
28.12.2021
998
750 yılında kurulmuş olan Abbasi Devleti birçok nedenden dolayı zamanla zayıflamaya başlamıştır. Halife Mutasım’dan (833-842) sonra yetenekli idarecilerin iş başına...
28.12.2021
400
Emeviler Dönemi’nde gelişmeye başlayan bilimsel çalışmalar Abbasilerle beraber hız kazanmıştır. Bilime ve bilim insanlarına olan ilgisi ile tanınan Halife el-Me’mun...
28.11.2021
768
Abbasiler Dönemi’nde Bağdat’ın Bilime Katkısı Günümüzde Irak’ın başkenti olan Bağdat şehri yüzyıllar boyunca İslam medeniyetinin önemli kültür ve bilim merkezlerinden...
28.11.2021
797
Abbasiler kuruldukları tarihten itibaren farklı milletlere (Hint, Yunan, İran vb.) ait temel eserleri tercüme etmeye başlamıştır. Bu tercümeler sayesinde Arapça...
23.11.2021
348
Astronomi Astronomi sözcüğü Arapçada “ilmü’l-felek” olarak bilinmekteydi. İslamiyet’in kabulünden önce Araplar bilimsel anlamda astronomi anlayışına sahip olmamalarına rağmen yıldızlara...
23.11.2021
11.578
Abbasilerin Bilimin Gelişmesine Katkıları Emevilerden yönetimi devralarak Bağdat şehrini başkent yapan Abbasiler (750- 1258) İslam devletinde yeni kurumlar oluşturmuşlardır. Bunun...
23.11.2021
490
İslam Öncesi Dönem’de Araplarda sözlü anlatım, özellikle de şiir çok gelişmiştir. Şairler, kabilenin propaganda aracı gibi görülmüş ve kabile başkanından...
23.11.2021
360
Müslümanların İslam’ı anlama, yorumlama ve savunma çabaları Kur’an ve sünnet kaynaklı bazı bilimlerin doğmasını sağlamıştır. Bunlar arasında tefsir, hadis, fıkıh...
23.11.2021
433
Dört Halife Dönemi’nde İslam devletinin toprakları hızla genişlemiş; Suriye, Irak , Mısır ve İran İslam devletinin topraklarına katılmıştır. Emeviler Dönemi‘nde...
24.05.2021
748
İslam biliminin oluşmasında çok farklı medeniyetlerin etkisi vardır. Mısır, İran, Irak, Anadolu gibi bölgelerde kurulmuş olan bu medeniyetler çok gelişmiş...
23.05.2021
814
Araştırılan ya da anlatılan tarihî olayların dönemine ait olan kaynaklara birincil kaynak denilmektedir. Birincil kaynaklar arasında o dönemde yazılmış el...
23.05.2021
644
İslam inancının temel kaynaklarını oluşturan Kur’an ve hadislerde ilim (bilim) öğrenmeye önem verilmiştir. Kur’an-ı Kerim’de ilim ve ilimden türeyen yaklaşık...
15.06.2020
4.620
Batılı bilim insanlarının yanı sıra İslam bilim tarihinin araştırılmasına katkıda bulunmuş Türk bilim insanları da bulunmaktadır. Salih Zeki (1864-1921) Son...
11.06.2020
1.634
İslam bilimi 19. yüzyılda Batılı bilim insanlarının ilgisini çekmeye başlamıştır. Bu bilim insanları yaptıkları çalışmalar ile İslam bilim tarihçiliğinin gelişmesinde...
11.06.2020
5.578