Bir Boyutta Hareket Nedir?

29.11.2021
Bir Boyutta Hareket Nedir?

Evrendeki her şey hareket hâlindedir. Durgun görünen dağlar bile dünyanın günlük ve yıllık hareketleri nedeniyle aslında hareket hâlindedir. Hareket eden nesnelerin hızlarını hesaplamak ve yönlerini belirtmek için hareket etmediği kabul edilen bir nokta belirlenir, bu noktaya referans noktası denir.

Bir cisim, referans noktasına göre zamanla yerini değiştiriyorsa bu cisim hareket ediyor denir. Matematikte kullanılan sayı doğrusunun sıfır noktası referans olarak seçildiğinde +x tarafına doğru giden hareketlilere pozitif, -x tarafına doğru giden hareketlilere de negatif yönlü denecektir.

Pozitif-negatif yönde hareket eden otomobil
Pozitif-negatif yönde hareket eden otomobil

Hareket Çeşitleri

Cismi oluşturan parçacıklar birlikte aynı yönde hareket ediyorsa öteleme hareketi yapmaktadır. Örneğin doğrusal yoldaki otomobil ve trenin hareketi öteleme hareketidir. Bu ünitede bir boyutlu öteleme hareketleri incelenecektir.

Otomobil hareketi
Otomobil hareketi
Tren hareketi
Tren hareketi

Parçacıklar sabit bir nokta etrafında çember çizerek hareket ediyorsa dönme hareketi yapmaktadır. Örneğin vantilatörün ve dönme dolabın hareketi dönme hareketidir.

İlgili Konu  Dayanıklılık | Fizik

Tavan vantilatörünün hareketi
Tavan vantilatörünün hareketi
Dönme dolabın hareketi
Dönme dolabın hareketi

Parçacıklar sabit zaman aralıklarında sabit mesafeler arasında gidip gelme hareketi yapıyorsa titreşim hareketi yapmaktadır. Örneğin saat sarkacının ve metronomun hareketi titreşim hareketidir.

Saat sarkacının hareketi
Saat sarkacının hareketi
Metronomun hareketi
Metronomun hareketi

Hareketle İlgili Kavramlar

Hareketle İlgili Kavramlar
Hareketle İlgili Kavramlar

Hareket tek boyutlu ele alınacağından, cisimleri sayı doğrusu üzerinde kabul ederek bu kavramlar açıklanacaktır.

Konum

Cismin herhangi bir anda bulunduğu yere konum denir ve vektörel bir büyüklük olup xFizik hız ile gösterilir. Konum için SI birimi olan metre (m) ya da diğer uzunluk birimleri de kullanılabilir.

Referans noktasından başlayıp cismin bulunduğu konuma kadar çizilen vektöre konum vektörü denir. A cisminin ilk konumunu X1, ikinci durumdaki konumunu X2 vektörü ifade eder.

Bir cismin farklı zamanlarda bulunduğu iki farklı konum
Bir cismin farklı zamanlarda bulunduğu iki farklı konum

Yer Değiştirme

Bir cismin başlangıç konumu X1 ve son konumu X2 arasındaki farka ( X2 -X1 ) yer değiştirme denir. ΔX ile gösterilir ve vektörel bir büyüklüktür.

Yer Değiştirme formülü

Bir nicelikteki değişimi ifade ederken Yunan alfabesindeki Δ (delta) simgesi kullanılır. Yer değiştirmenin birimi metredir, metrenin katları ve askatları da gerektiğinde kullanılır.

İlgili Konu  Sürtünme Kuvveti ve Değişkenleri

Alınan Yol

Cismin hareketi boyunca çizdiği yörüngenin uzunluğuna denir. Mesela, hareketli cisim önce A noktasından B’ye 9 m ardından da B’den C noktasına 3 m gitmiş olsa 9 + 3 = 12 m yol gitmiş olur. Alınan yol S ile gösterilir ve birimi metredir. Metrenin katları ve askatları da gerektiğinde kullanılır.

Bir cismin aldığı yol
Bir cismin aldığı yol

Sürat

Bir hareketlinin birim zamanda aldığı yoldur. Skaler bir büyüklüktür. Bir hareketlinin Δt zaman aralığında aldığı yol S ise sürati

Sürat Formülü

Süratin SI birimi m/s’dir. Bunun yanında km/h veya cm/s gibi birimler de kullanılır.

Hız

Bir hareketlinin birim zamanda yaptığı yer değiştirmedir. Vektörel bir büyüklük olup v ile gösterilir. Bir hareketlinin zaman aralığında yaptığı yer değiştirme ΔX ise hızı yer değiştirme hızı olur.

Hızın SI birimi m/s’dir. Bunun yanında km/h veya cm/s gibi birimler de kullanılabilir.

Düzgün Doğrusal Hareket İçin Konum, Hız ve Zaman Grafikleri

Hareket grafiklerinin çiziminde hareketle ilgili nicel gözlemler yapılır ve veriler toplanır. Elde edilen verilerle hareketlinin konum-zaman, hız-zaman grafikleri çizilebilir.

Konum-zaman grafiğinin t ekseni ile yaptığı açının eğimi hareketlinin hızının büyüklüğünü verir. Hızın büyüklüğü Hızın büyüklüğü şeklinde bulunur.

İlgili Konu  Fiziğin Alt Dalları ve Uygulama Alanları

Konum-zaman grafiğinin çiziminde elde edilen bu eğim her an için aynı değere sahiptir. Bu sonuç hareketlinin hızının sabit (değişmeyen) olduğu anlamına gelir. Hızın sabit olduğu bu hareket çeşidine düzgün doğrusal hareket denir.

Konum-zaman grafiği
Konum-zaman grafiği

X-t grafiği aşağıda bulunan şekildeki gibi olan aracın v-t grafiği çizildiğinde bir sabit değer grafiği elde edilir.

Hız-zaman grafiği
Hız-zaman grafiği

Buna göre v-t grafiğinin yatay ekseni ile arasındaki alan o zaman aralığında yapılan yer değiştirmenin büyüklüğünü verir.

Düzgün doğrusal harekette hız sabit olduğundan hareketli, eşit zaman aralıklarında eşit yer değiştirmeler yapar. Hareketlilerin hareket süreleri için örneğin 2. s’de ve ilk 2 s’deki gibi zaman aralıkları ifadeleri kullanılır. 2. s’de, 1 s ve 2 s aralığı yani 1 s’lik süre anlatılmak istenir. İlk 2 s’de ise (0-2) s aralığı yani ilk 2 s’lik süre anlatılmak istenir.

https://konuanlatimi.net/ortalama-hiz/

https://konuanlatimi.net/sabit-ivmeli-hareket/

https://konuanlatimi.net/farkli-referans-noktalarina-gore-hareket/

Kaynak : Fen Lisesi Fizik 9. Sınıf Ders Kitabı

Emeği Geçenler

  • Abdullah AYDIN
  • Ayşegül ÇELİK
  • İsa YILMAZ
  • Kamil SOYARSLAN
  • Murat ERAT
  • Şeyda BOZARSLAN
YAZAR BİLGİSİ
Hayatını internete adamış biri olarak, hedefim bilgiyi ulaşılabilir hale getirmektir. Bu amaca istinaden her türlü bilgi paylaşımını KonuAnlatimi.Net üzerinde yapıyorum. Umarım içeriklerim tüm ziyaretçilerim için faydalı olur.
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.