Destek ve Hareket Sistemi

Destek ve Hareket Sistemi

Aralık 4, 2020 0 Yazar: Konu Anlatımı Admin

Vücudun dik durmasını, kaba ve ince motor hareketlerini gerçekleştirmesini sağlayan yapıya destek ve hareket sistemi denir. Destek ve hareket sistemini oluşturan 3 unsur; kemik doku, kıkırdak doku ve kaslardır.

Destek ve Hareket Sistemi

Kısaca Konu Başlıkları

İskelet Sistemi

Kemikleri ve kıkırdakları içeren iskelet sistemi, iç organları korumakla görevlidir. Minerallerin depolanması, kaslara ve iç organlara bağlantıyı sağlar.

İskelet sistemi
İskelet sistemi

Kemik dokular sıkı kemik doku ve süngerimsi kemik doku olmak üzere ikiye ayrılır. Kemik dokunun hücrelerine osteosit, yapısında bulunan ara maddeye de osein denir. Kemik dokunun dış kısmında bulunan zara da peroist adı verilir. Kemik doku vücuda şeklini verir ve destek sağlar. Kas ve eklemlerle birlikte hareket etmeyi sağlar. Aynı zamanda kan hücresi üretmek ve mineral depolamak görevleri de vardır. Yetişkin bir insanda yaklaşık 206 kemik bulunur. Bebeklerde bu sayı daha fazladır. Vücut büyüdükçe kemikler kaynar ve birbiri ile birleşir.

Sıkı kemik doku, uzun kemik yapılarının gövdesinde bulunan yapılardır. Bu bölgelerdeki süngerimsi kemik dokusunu sarar. Bu kemiklerin osteositleri halkasal görünümdedir ve birbirlerine sıkıca bağlıdır.

Süngerimsi kemik doku, uzun kemiklerin uç kısımlarında bulunan yapılardır. Kısa, düzensiz görünümlü ve yassı kemiklerin iç kısmında da yer alırlar. Kırmızı kemik iliği ile dolu boşluklu yapıları vardır.

Kemik Çeşitleri

  • Uzun Kemik: Kollar e bacaklarda bulunan bu kemik dokusunun arasında sarı kemik iliği yer alır. Kemiğin iki uç kısmı arasında epifiz plağı yer alır. Bu sayede kemiğin büyümesi sağlanır.
  • Kısa Kemik: El ve ayak bileklerinde yer alan kemikler örnek verilebilir. Enleri ve boyları birbirine yakın boyutta olan kemiklerdir.
  • Yassı kemik: İnce ve yassılaşmış kemiklerdir. Kafatasında, kaburgada, kalça ve kürek kemiğinde bulunan kemikler yassı kemik türüne örnektir.
  • Düzensiz Şekilli Kemik: Kısa ve yassı kemik yapılarına benzer özellik taşırlar. Yüzdeki bazı kemikler ve omurlar düzensiz şekilli kemiklere örnek olarak gösterilebilir.

Kıkırdak dokular hiyalin kıkırdak, elastik kıkırdak ve fibröz kıkırdak olarak 3’e ayrılır. Kıkırdakların dokusunda sinir ve kan damarları bulunmaz. Kıkırdak hücrelerine kondrosit, ara maddesine ise kondrir denir.

Hiyalin kıkırdak yapısı soluk borusu, bronş, östaki borusu ve kulak yolunda bulunan kıkırdak yapılarıdır. Fibröz kıkırdak yapısı omurlar arasındaki disklerde bulunur. Elastik kıkırdak yapısı ise kulak yolunda ve kulak kepçesinde bulunur.

Eklemler, hareket kısıtına yani oynama derecesine göre 3’e ayrılır. Bunlar, oynar eklem, yarı oynar eklem ve oynamaz eklemlerdir.

Oynar eklemler kemikleri birbirine ligamentler yardımı ile bağlar. Bu hareketli eklemler kol ve bacaklarda bulunur. Hareket alanı ve oynama derecesi diğer eklem türlerine göre yüksektir.

Yarı oynar eklemlerin hareket kısıtı, oynar eklemlere göre daha sınırlıdır. Kısıtlı hareket imkanı sağlayan bu eklemler omurlar ve boyun gibi bölgelerde bulunur. Yarı oynar eklemlerde eklem kapsülü yoktur. Kemikler arasında sürtüne etkisi azaltmak üzere kıkırdaktan oluşan diskler yer alır.

Oynamaz eklemlerin bağlı olduğu kemikler hareket etmez. Sabit kemikleri birbirine bağlayan eklemlerdir. Oynamaz eklemler kafatası kemikleri gibi hareketsiz kemiklerin arasında yer alır.

Kas doku, çizgili kaslar, düz kaslar ve kalp kası olmak üzere 3 ayrı grupta incelenir.

  • Çizgili Kas: Diğer bir adıyla iskelet kasıdır. Vücudun hareketini sağlamakta iskelet sistemi ile birlikte görev yapar. Çizgili kaslarda laktik asit fermantasyonu ve oksijenli solunum gerçekleşir. Bu kasın hücreleri ince uzun ve silindir şeklindedir. Hızlı çalışan ancak düz kaslara göre daha çabuk yorulan kaslardır. Omurgalı canlılarda ve eklem bacaklılarda bulunur. Miyofibriller bantlaşma yapar.
  • Düz Kas: Otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilen bu kas grubu bilinçli bir şekilde kontrol edilmez. Çizgili kaslara kıyasla daha yavaş hareket etseler de geç yorulurlar. Düz kaslarda da oksijenli solunum görülür. Yapılarında miyoglobin içermediklerinden açık renktedir. Hücreleri tek çekirdeklidir. Miyofibriller bantlaşma yapmaz. Organların etrafında bulunur.
  • Kalp Kası: Sadece kalpte bulunan özel bir kastır. Ritmik hareketler halinde çalışır. Yapısal olarak çizgili kasları, çalışma olarak da düz kasları andırır. Dallanmalar ile birbirine bağlı yapılardır ve silindirik şekildedir. Miyoglobinin etkisi ile kırmızı renkli görünürler. Bu kaslarda da oksijenli solunum görülür. Otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilerek istemsiz çalışır.

Kaynak:11.Sınıf Biyoloji Ders Kitabı (PDF)

Biyoloji Ders Notları