Erkek Üreme Sistemi

09.04.2020
568
Erkek Üreme Sistemi

Erkek Üreme Sisteminin Yapısı

Erkek üreme sistemi spermin üretilmesi, olgunlaşması ve dışarıya atılmasını sağlayan yapılardan (testis, epididimis, vas deferens ve yardımcı bezler) oluşmaktadır.

Erkek üreme sisteminin yapısı
Erkek üreme sisteminin yapısı

Testis

Yetişkin bir erkekte her biri aşağı yukarı 10-15 g ağırlığında bir çift testis bulunur. Spermin üretildiği yer olan testisler, erkek bebek henüz annesinin karnındayken vücudunun içinde oluşur ve doğuma aşağı yukarı 1 ay kala vücut dışındaki skrotum torbasına iner. Bunun sebebi sperm üretiminin vücut sıcaklığından düşük sıcaklıkta, aşağı yukarı 34 °C gerçekleşebilmesidir. Skrotumdaki kaslar sıcakta gevşeyerek sarkar ve testisleri vücuttan uzaklaştırır, soğukta büzüşerek toplanır ve vücuda yaklaştırır Bu sayede sperm üretiminin optimal sıcaklıkta gerçekleşmesi sağlanır.

Testislerin her birinin içinde aşağı yukarı 1000 kadar seminifer tüpçükleri isimli tüpler bulunur. Bu tüpler sperm üretiminin gerçekleştiği yerlerdir. Spermatogenez adı verilen sperm üretimi olayı testislerde çok sayıda sperm oluşumu ile son bulan bir süreçtir. Aşağıdaki şekilde inceleyebileceğiniz spermatogenez olayında sperm ana hücresi olan spermatogonium, seminifer tüpçüğünün dış kenarında yer alır ve farklılaşarak birincil spermatositi oluşturur.

Ardından birincil spermatosit ilk olarak mayoz I sonucunda ikincil spermatositleri, daha sonra mayoz II sonucunda spermatid hücrelerini oluşturur. Sonuç olarak art arda gerçekleşen iki mayoz bölünme ile bir tane birincil spermatositten dört tane haploit spermatid oluşmuştur. Bu spermatidlerin her biri olgunlaşarak üreme hücreleri olan spermleri oluşturur ve seminifer tüpçüğünün boşluk kısmına doğru ilerler. Spermatogoniumdan sperm oluşma süreci 65-75 gün sürer.

Spermatogonez
Spermatogonez

Testislerin içinde farklı görevlere sahip hücreler de bulunur. Bunlardan Leydig hücreleri testosteron hormonu üretir, seminifer tüplerinin içinde bulunan Sertoli hücreleri ise spermin olgunlaşmasını sağlayan besleyici destek hücrelerdir. Bu destek hücreleri ayrıca inhibin adlı hormonu üretir.

Epididimis

Testisin arkasında ki epididimis aşağı yukarı 6 m uzunluğunda, kıvırımlı yapıya sahip bir kanaldır. Seminifer tüpçüklerinden çıkan spermler epididimise geçerek burada hareket ve dölleme yeteneği kazanır. Spermin epididimisteki yolculuğu 20-25 gün kadar sürer.

Vas Deferens

Epididimiste hareket ve dölleme yeteneği kazanan spermler buradan çıkarak vas deferens kanalına gelir. Vas deferens kanalından geçen spermler salgı bezlerinden gelen salgılarla birleşir ve üretra kanalından geçerek penisten dışarı atılır.

Yardımcı Bezler

Spermler üretra kanalından üreme sisteminin elemanı olan yardımcı bezlerin salgıladığı salgılarla beraber dışarı atılır. Sperm ve salgılardan oluşan sıvıya semen adı verilir. 1 ml semen içinde aşağı yukarı 100 milyon sperm hücresi bulunmaktadır. Semen hacminin aşağı yukarı %95’i yardımcı bezlerin salgılarından oluşmaktadır. 3 farklı yardımcı bez bulunmaktadır. Bunlar seminal bez, prostat bezi ve Cowper bezidir. Bu bezlerin salgıladıkları sıvıda spermlerin canlılıklarını koruyabilmeleri ve döllemeyi gerçekleştirebilmeleri için gerekli maddeler bulunur.

Erkek Üreme Sisteminin Hormonal Kontrolü

Erkek üreme sisteminin düzenli çalışmasında hipotalamus, hipofiz ve eşeysel bezlerden salgılanan hormonlar etkilidir.

Üreme sistemindeki hormonların miktarları geri besleme (feed back) mekanizmaları ile ayarlanmaktadır. Hipotalamus tarafından salgılanan gonadotropin salgılatıcı hormonu (GnRH), hipofiz bezinin ön lobundan FSH ve LH hormonlarının salgılanmasını uyarır. FSH hormonu Sertoli hücrelerini uyararak testislerdeki spermatogenez olayını gerçekleştirir. Sertoli hücrelerinin ürettiği inhibin hormonunun artması, hipofiz bezinin ön lobunu uyarır ve dolayısıyla spermatogenezi yavaşlatır.

LH hormonu ise testislerdeki Leydig hücrelerini uyararak buradan testosteron salgılanmasını sağlar. Leydig hücreleri tarafından salgılanan testosteron, sperm üretimini, sperm kanallarının ve dış üreme organlarının gelişimini sağlar. Aynı zamanda ikincil eşey karakterleri olan sesin kalınlaşması, sakal ve bıyık çıkması, kasların büyümesi üzerinde de etkilidir. Testosteron hormonunun fazla üretilmesi, hipofiz ve hipotalamusun uyarılarak GnRH ve LH salgılarının azaltılmasıyla sonuçlanır.

Negatif Geri Beslenme

Erkek Üreme Hücresi

Erkek üreme hücresi olan spermin yapısı, yumurtaya ulaşıp döllemeyi gerçekleştirmesi için uygundur. Yaklaşık 60 mikrometre uzunluğunda olan sperm baş, boyun ve kuyruk olmak üzere üç bölümden oluşur. Baş kısmında çekirdek ve akrozom adı verilen yapı bulunur.

Akrozom içerisinde yumurta zarının delinmesini sağlayan enzimler vardır. Boyun kısmında spermin hareketi için gerekli enerjinin üretildiği mitokondri bulunur. Spermin hareketini sağlayan kuyruk bölgesi ise en uzun bölgedir. Bir sperm dakikada aşağı yukarı 4 mm yol alabilir.

Sperm Hücresi
Sperm Hücresi

Kaynak:11.Sınıf Biyoloji Ders Kitabı (PDF)

Biyoloji Ders Notları

YAZAR BİLGİSİ
Recep Bayoğlu
Hayatını internete adamış biri olarak, hedefim bilgiyi ulaşılabilir hale getirmektir. Bu amaca istinaden her türlü bilgi paylaşımını KonuAnlatimi.Net üzerinde yapıyorum. Umarım içeriklerim tüm ziyaretçilerim için faydalı olur.
Abone ol
Bildir
guest
0 Yorum
Satır İçi Geri Bildirimler
Tüm yorumları görüntüle
0
Düşünceleriniz önemli, lütfen yorum yapın.x
()
x