Türkiye’de Yerleşmenin Tarihçesi

03.06.2020
286
Türkiye’de Yerleşmenin Tarihçesi

Türkiye; coğrafi konumu, uygun iklim koşulları, verimli toprakları, çevresine göre zengin su kaynakları gibi özellikleri nedeniyle Dünya’nın en eski yerleşim alanlarından biri olmuştur. Tarih öncesinden günümüze Anadolu toprakları üzerinde çok farklı yapıda kültür ve medeniyetlerin kurulması, yaşadığımız coğrafyayı âdeta bir açık hava müzesine dönüştürmüştür.

Karain Mağarası, Antalya
Karain Mağarası, Antalya

Yapılan arkeolojik araştırmalar, ülkemiz topraklarında yerleşmenin günümüzden en az 10-12 bin yıl öncesine dayandığını ortaya çıkarmıştır. Anadolu’daki ilk yerleşmeler, insanların üzerinde değişiklik yapmadan barınak olarak kullandıkları mağaralardan oluşmuştur. Ülkemizdeki ilk mağara yerleşmeleri daha çok Göller Yöresi’nde yoğunlaşmıştır.

Antalya Körfezi’nin batı ve kuzeybatısında yer alan Karain, Beldibi, Belbaşı, Çarkini ve Öküzini mağaraları ile İstanbul’daki Yarımburgaz Mağarası Anadolu’daki Paleolitik Çağ’a ait ilk yerleşme alanlarındandır. Anadolu’daki ilk yerleşmelerin Göller Yöresi’nde toplanmasında, Torosların karstik yapısından dolayı çok sayıda mağaraya sahip olması ve o dönemde bölgede bulunan yoğun ormanların avcılık için ideal ortam oluşturması önemli rol oynamıştır.

Anadolu’daki ilk yerleşme alanları
Anadolu’daki ilk yerleşme alanları

Günümüzden yaklaşık 10.000 yıl önce Anadolu’da, Buzul Çağ’ının etkilerinin sona ermesiyle kapalı havzalarda bulunan göller, sıcaklığın artmasına bağlı olarak yavaş yavaş alan kaybetmiş ve çevrelerinde tarıma uygun geniş bölgeler ortaya çıkmıştır. Tarıma uygun bu alanlarda mağara yaşamı ve avcılıktoplayıcılık ekonomisi yerini, yerleşik düzende yapılan tarım ve hayvancılığa bırakmıştır.

Böylece Anadolu topraklarında ilk köy tipi yerleşmeler ortaya çıkmıştır (10.000-7.000 yıl önce). Ayrıca bu dönemde köpek başta olmak üzere evcilleştirilen hayvanların gücünden ve ürünlerinden yararlanılmaya başlanmıştır. Hacılar (Burdur), Çatalhöyük (Konya), Çayönü [Diyarbakır], Aşıklıhöyük (Aksaray) ve Can Hasan (Karaman) bu döneme ait köy tipi yerleşmelerden bazılarıdır.

İlgili Konu  Türkiye’de İklim Elemanları
Çayönü yerleşmesi, Diyarbakır
Çayönü yerleşmesi, Diyarbakır

Anadolu’daki verimli tarım alanlarında kurulan köy tipi yerleşmeler zamanla büyüyerek kent tipi yerleşmelere dönüşmüştür. Bu yerleşmelerde ihtiyaçtan fazla üretim yapılması; bakır, demir ve tunç gibi madenlerin işlenmeye başlanması uzak bölgelerle ticaretin gelişmesini sağlamıştır.

Bunun sonucunda kent niteliğindeki yerleşmelerin büyümesi ile etrafı surlarla çevrilen kent devletleri oluşmuş ve siyasi örgütlenme başlamıştır (7000-4000 yıl önce). Bu dönemin Anadolu’daki önemli yerleşim yerleri Alacahöyük (Çorum), Truva (Çanakkale), Kültepe (Kayseri), İkiztepe (Samsun) ve Alişar’dır (Yozgat).

Truva antik kenti , Çanakkale
Truva antik kenti , Çanakkale

Ticaretin gelişmesiyle hâkim fonksiyonu tarımdan çok ticaret olan Milet ve Efes gibi ticaret şehirleri kurulmuştur. Efes’ten başlayıp Sard (Salihli yakınında), Gordion (Polatlı yakınında) ve Ankiria (Ankara) üzerinden Perslerin başkenti olan Persepolis’e ulaşan, uzunluğu 3.500 km’yi bulan ünlü Kral Yolu’nun yakın çevresinde bulunan pek çok yerleşme birimi de bu yolda sürdürülen ticari faaliyetler nedeniyle dikkat çekici gelişme göstermiştir.

Kral Yolu
Kral Yolu

İnsan yaşamı ve faaliyetleri için elverişli, doğal koşullara sahip olan ülkemizin bulunduğu alana sonraki dönemlerde birçok topluluk göç etmiştir. Göçle gelen topluluklar Anadolu ve çevresinde çeşitli uygarlıklar kurmuşlardır. MÖ 2000’li yıllardan sonra Anadolu’daki bazı küçük kent devletlerinin daha güçlü başka bir kent devletinin egemenliğini kabul etmesiyle krallıklar ortaya çıkmaya başlamıştır.

İlgili Konu  Türkiye’de İdarî Fonksiyonlarına Göre Yerleşmeler

MÖ 2000 yıllarında Kafkasya üzerinden Anadolu’ya gelen Hititler, MÖ 1700-1200 yılları arasında Orta Anadolu’da başkenti Hattuşaş (Boğazköy-Çorum) olan güçlü bir merkezî krallık kurmuşlardır. Daha sonra Doğu Anadolu’da Urartu Krallığı, Güneydoğu Anadolu’da Geç Hitit Beylikleri, Orta Anadolu’nun Sakarya bölümünde Frig Krallığı ve Batı Anadolu’da Lidya Krallığı kurulmuştur.

MÖ 1200’lü yıllarda Yunanistan’dan göç ederek Anadolu’ya yerleşen Akalar tarafından Ege kıyılarında temel geçim kaynağı ticaret olan çok sayıda şehir devleti oluşturulmuştur. Daha sonra Roma İmparatorluğu’nun hâkimiyet alanı olan Anadolu, Orta Çağ’ın büyük bölümünde Bizans egemenliğinde kalmıştır.

1071 Malazgirt Zaferi’nden sonra Anadolu topraklarının Türk nüfusunun yerleşimine açılması, ülkemizin bulunduğu alanın yerleşme coğrafyası bakımından en büyük değişim olmuştur. 1071’den sonra göçlerle Anadolu’ya gelip yerleşen Türk boylarının birleşmesi sonucu kurulan Selçuklu Devleti, 237 yıl Anadolu’nun önemli bir kısmını yönetmiştir. Bu dönemde Anadolu’daki birçok alan, Türk boylarının yerleşmesine açılmıştır. 1299’da kurulan Osmanlı Devleti döneminde de fethedilen yerlere Türk nüfusunun yerleştirilmesi politikası devam etmiştir.

Bu politika uygulanırken adalet, dürüstlük, yardımseverlik ve hoşgörü gibi değerlere uygun olarak bölgenin farklı inanç ve kültüre sahip yerli halkına hiçbir baskı yapılmamış, son derece saygılı davranılmıştır. Osmanlı Devleti’nin zayıflayarak toprak kaybetmeye başlamasıyla kaybedilen topraklardaki Türkler Anadolu’ya getirilerek yerleşmeleri sağlanmıştır. Cumhuriyet Dönemi’nde de farklı zamanlarda ülkemize dışarıdan göçler olmuş ve yeni yerleşim alanları kurulmuştur.

İlgili Konu  Dünya’nın Şekli ve Boyutları

Anadolu’ya egemen olan her unsur kendi yaşam tarzını yerleşim alanlarında hissettirmiştir. Böylece Anadolu, çok sayıda devlet, kültür ve uygarlığın izlerini taşıyan bir açık hava müzesine dönüşmüştür.

Türkiye’de Yerleşmenin Tarihçesi Soru ve Cevap

Türkiye'de Yerleşme Ne Zaman Başlamıştır?

Yapılan arkeolojik araştırmalar, ülkemiz topraklarında yerleşmenin günümüzden en az 10-12 bin yıl öncesine dayandığını ortaya çıkarmıştır.

Ülkemizde ki İlk Yerleşme Alanları

Antalya Körfezi’nin batı ve kuzeybatısında yer alan Karain, Beldibi, Belbaşı, Çarkini ve Öküzini mağaraları ile İstanbul’daki Yarımburgaz Mağarası Anadolu’daki Paleolitik Çağ’a ait ilk yerleşme alanlarındandır.

Anadolu'da ki İlk Yerleşmeler Neden Göller Yöresinde Toplanmıştır?

Anadolu’daki ilk yerleşmelerin Göller Yöresi’nde toplanmasında, Torosların karstik yapısından dolayı çok sayıda mağaraya sahip olması ve o dönemde bölgede bulunan yoğun ormanların avcılık için ideal ortam oluşturması önemli rol oynamıştır.

Anadolu'nun Açık Hava Müzesine Dönüşmesinde Etkili Olan Etmenler Nelerdir?

Anadolu’ya egemen olan her unsur kendi yaşam tarzını yerleşim alanlarında hissettirmiştir. Böylece Anadolu, çok sayıda devlet, kültür ve uygarlığın izlerini taşıyan bir açık hava müzesine dönüşmüştür.

Kaynak:9.Sınıf Coğrafya Ders Kitabı (PDF)

Coğrafya Bilimi Ders Notları

YAZAR BİLGİSİ
Recep Bayoğlu
Hayatını internete adamış biri olarak, hedefim bilgiyi ulaşılabilir hale getirmektir. Bu amaca istinaden her türlü bilgi paylaşımını KonuAnlatimi.Net üzerinde yapıyorum. Umarım içeriklerim tüm ziyaretçilerim için faydalı olur.
Abone ol
Bildir
guest
0 Yorum
Satır İçi Geri Bildirimler
Tüm yorumları görüntüle
0
Düşünceleriniz önemli, lütfen yorum yapın.x
()
x