Yerleşme Türleri (Tipleri)

02.06.2020
237
Yerleşme Türleri (Tipleri)

Yerleşmelerin sınıflandırılmasında nüfus miktarı, çalışan nüfusun sektörel dağılımı, ekonomik faaliyet türleri ve idari statüleri gibi özellikler dikkate alınmaktadır. Yerleşmeler büyüklüklerine göre kırsal yerleşmeler ve kentsel yerleşmeler olmak üzere ikiye ayrılır:

1- Kırsal Yerleşmeler

İnsanların geçimlerini tarım ve hayvancılıktan sağladığı ya da birinin diğerine göre ön planda olduğu, az nüfuslu, şehir özelliği kazanamamış kasaba (belde), köy ve köy altı yerleşmelerine kırsal yerleşme denir. Kırsal yerleşmelerin özellikleri üzerinde, insanların kültürel ve ekonomik özellikleri ile doğal çevre koşullarının etkisi vardır.

Örneğin hayvancılık faaliyetlerinin yapıldığı kırsal yerleşmeler geçici özellik gösterir. Çünkü insanlar hayvanlarını otlatmak için sürekli yer değiştirmek zorundadır. Buna karşılık tarımın hâkim olduğu kırsal yerleşmeler ise genellikle kalıcı özellik gösterir.

Kırsal yerleşme, Gürcistan
Kırsal yerleşme, Gürcistan

a. Köy Altı Yerleşmeleri

Beşerî ve ekonomik nedenlerle köylerden ayrılan insanların kurduğu ve köylerden daha küçük yerleşmelerdir. Köy altı yerleşmelerde temel ekonomik faaliyet hayvancılık olmakla birlikte, sınırlı düzeyde tarım faaliyeti de yapılır.

Bu nedenle köy altı yerleşmelerinin büyük bir bölümü geçicidir. Yayla, kom, ağıl, oba gibi yerleşmeler geçici köy altı yerleşmelerine örnektir. Mezra, çiftlik, divan ve mahalle gibi yerleşmeler ise kalıcı köy altı yerleşmelerine örnek verilebilir.

İlgili Konu  Coğrafya Biliminin Önemi ve Tarihî Gelişimi

b. Köy Yerleşmeleri

Nüfus miktarları ülkeden ülkeye değişmekle birlikte ülkemizde nüfusu 2.000 ve altında olan yerleşmeler köy sayılır. Köyler idari olarak en küçük yönetim birimini oluşturmaktadır. En önemli geçim kaynakları tarım ve hayvancılıktır. Bununla birlikte akarsu, göl ve deniz kenarlarında kurulmuş köylerde balıkçılık, ormanlık alanlarda kurulmuş köylerde ise ormancılık faaliyeti ön plana çıkmaktadır. 2018 yılı verilerine göre ülkemizde 18.285 köy bulunmaktadır.

Köy yerleşmesi, Kemeryaka, Kemah, Erzincan
Köy yerleşmesi, Kemeryaka, Kemah, Erzincan

c. Kasabalar (Beldeler)

Nüfus miktarı bakımından köylerden büyük, şehirlerden küçük, köylerle şehirler arasında geçiş özelliği gösteren ve belediye teşkilatının bulunduğu yerleşim birimlerine kasaba veya belde denir. Ülkemizde nüfusu 10.000 ve altında olan yerleşim birimleri kasaba olarak kabul edilir.

Kasabalar, köylerden farklı olarak tarım dışı fonksiyonlara da sahiptir fakat bu fonksiyonları şehirlerdeki kadar gelişmiş değildir. Belediye örgütlerine sahip olan kasabalarda, hizmetlerin önemli bir bölümünü belediyeler sunar.

İlgili Konu  Türkiye’de İdarî Fonksiyonlarına Göre Yerleşmeler

2- Kentsel Yerleşmeler

Nüfus miktarı 10.000’den fazla olan, çalışan nüfusun önemli bir kısmının tarım dışı sektörlerde olduğu ve geniş alan kaplayan yerleşmelere kent veya şehir denir. Kent yerleşmeleri nüfuslarının fazla olması, iş bölümünün daha belirgin olması; sanayi, ticaret, turizm vb. ekonomik faaliyetlerin gelişmesi yönüyle kırsal yerleşmelerden ayrılır. İlçeler ve iller kent yerleşmelerini oluşturur. Kentler nüfus miktarlarına ve fonksiyonlarına göre sınıflandırılır.

a. Nüfuslarına Göre Kentler

Nüfus miktarlarına göre kentler, küçük, orta, büyük, metropoliten ve mega kentler olmak üzere başlıca beş gruba ayrılır:

  • Küçük Kentler: Nüfus miktarları 10.000-100.000 arasındaki yerleşmelerdir.
  • Orta Büyüklükte Kentler: Nüfus miktarları 100.000-500.000 arasındaki yerleşmelerdir.
  • Büyük Kentler: Nüfus miktarları 500.000-1.000.000 arasındaki yerleşmelerdir.
  • Metropoliten Kentler: Nüfus miktarları 1.000.000’dan daha fazla olan yerleşmelerdir.
  • Mega Kentler: Nüfus miktarları 10.000.000’dan daha fazla olan yerleşmelerdir.
Mega kent, İstanbul
Mega kent, İstanbul

b. Fonksiyonlarına Göre Kentler

Kentlerde genellikle tarım, sanayi, ticaret, ulaşım, turizm, eğitim ya da idari merkez olma gibi birden fazla fonksiyon gelişmiştir. Tarım, sanayi, ticaret, turizm, ulaşım, madencilik şehirlerin ekonomik fonksiyonlarını oluştururken eğitim, sanat ve dinî özellikler kültürel fonksiyonlarını, savunma ve yönetim özellikleri ise idari ve askerî fonksiyonlarını oluşturur. Bir şehirde bu fonksiyonlardan birkaçı ya da tamamı bulunabilir. Ancak şehirler hâkim fonksiyon ya da fonksiyonlarıyla ön plana çıkmaktadır.

İlgili Konu  İklim Elemanları | Nemlilik ve Yağış

Yerleşme Türleri Soru ve Cevap

Kırsal Yerleşme Nedir?

İnsanların geçimlerini tarım ve hayvancılıktan sağladığı ya da birinin diğerine göre ön planda olduğu, az nüfuslu, şehir özelliği kazanamamış kasaba (belde), köy ve köy altı yerleşmelerine kırsal yerleşme denir.

Kasaba (Belde) Nedir?

Nüfus miktarı bakımından köylerden büyük, şehirlerden küçük, köylerle şehirler arasında geçiş özelliği gösteren ve belediye teşkilatının bulunduğu yerleşim birimlerine kasaba veya belde denir.

Kent (Şehir) Nedir?

Nüfus miktarı 10.000’den fazla olan, çalışan nüfusun önemli bir kısmının tarım dışı sektörlerde olduğu ve geniş alan kaplayan yerleşmelere kent veya şehir denir.

İnsanlar Yerleşik Hayata Hangi Dönemde Geçmiştir?

İnsanoğlu yerleşik hayata neolitik dönemde geçmiştir.

İnsanoğlu Yerleşik Hayata Hangi OLay ile Geçmiştir?

Tarım ile birlikte

Kaynak:9.Sınıf Coğrafya Ders Kitabı (PDF)

Coğrafya Bilimi Ders Notları

YAZAR BİLGİSİ
Recep Bayoğlu
Hayatını internete adamış biri olarak, hedefim bilgiyi ulaşılabilir hale getirmektir. Bu amaca istinaden her türlü bilgi paylaşımını KonuAnlatimi.Net üzerinde yapıyorum. Umarım içeriklerim tüm ziyaretçilerim için faydalı olur.
Abone ol
Bildir
guest
0 Yorum
Satır İçi Geri Bildirimler
Tüm yorumları görüntüle
0
Düşünceleriniz önemli, lütfen yorum yapın.x
()
x